Monday, November 2, 2015

લાઈફ સફારી-૧૧૪: : મેનેસ્ત્રુંપીડીયા- ગર્લી પ્રોબ્લેમનું કોમિક સોલ્યુશન


*** 

લાસ્ટ વિકમાં સૌથી વધુ ચર્ચાયેલા અને ગુગલ પર સર્ચ થયેલા ઇન્ડિયન કોણ?
જો તમારો જવાબ હશે- નરેન્દ્ર મોદી, નીતીશ કુમાર, લાલુ યાદવ, અરવિંદ કેજરીવાલ- તો બોસ- તમે કૈક મિસ છો! બિહારની ચુંટણીની ચર્ચામાં તમે કદાચ ગોસીપ મિસ કરી દીધી છે- જે આમ તો એકદમ હોપલેસ અને ફાલતું ઇસ્યુ પર હતી, છતાં આખા ભારતે એના પર આઘાત-પ્રત્યાઘાત આપ્યા હતા. સોશિયલ મીડિયામાં જેણે એક બોલ્ડ ટોપિક પર ચર્ચા આરંભી દીધી હતી.
હજુ ધ્યાનમાં નથી આવતું? કલુ આપીયે? આપણે અહી વાત કરી રહ્યા છે બોગ બોસ-8ના એક ચર્ચાસ્પદ સ્પર્ધક અને બોલીવુડની એક ગુજ્જુ અભિનેત્રી વચ્ચે છેડાયેલા જંગની કે જેને લોહીયાળ રંગ લીધો!
નાં, આપને કોઈ બોલીવુડીયા ગોસીપ નથી કરવી. પણ વાક-યુદ્ધનાં છેડે રહેલા એક ગંભીર પ્રશ્ન પર વાત કરવાની છે.
તો સામાજિક પ્રશ્ન સુધી પહોંચવા જાણીએ હાઈ-પ્રોફાઈલ ચર્ચા.
***
બીગ બોસ-8 માં અત્યંત ચર્ચાસ્પદ રહેલા સ્પર્ધક કુશલ ટંડને સોશિયલ મીડિયા સાઈટ- ટ્વીટર પર 24 ઓક્ટોબરનાં રોજ એક ટ્વીટ કરી- જેનો નિષ્કર્ષ કૈક એવો હતો કે- કુશલ પોતાના મિત્રો સાથે જુહુ પીવીઆરમાં મુવી જોવા ગયો હતો. જ્યારે મુવીની શરૂઆતમાં નેશનલ એન્થેમ વગાડવામાં આવ્યું ત્યારે કુશલની આગળની હરોળમાં બેઠેલી એક યુવતી રાષ્ટગીતનાં મનમાં ઉભી થઇ નાં હતી. આખા થીયેટરમાં બધા પ્રેક્ષકો રાષ્ટગીતનાં સમ્માનમાં ઉભા હતા ત્યારે કુશલના જણાવ્યા પ્રમાણે યુવતી નિરાંતે બેઠી-બેઠી મોબાઈલમાં કૈક કરી રહી હતી. અને ધ્યાનથી જોતા કુશલે યુવતીને ઓળખી કાઢી-કે જે અભિનેત્રી અમીષાપટેલ(કહો ના પ્યાર-ફેમ) હતી. કુશલની ટ્વીટ સાથે સોશિયલ મીડિયામાં અમીષા પટેલના બેજવાબદાર વર્તન બદલ છાજીયા લેવાના શરુ થયા. અને ખરી નૌટંકી પછી શરુ થઇ જ્યારે અમીષા પટેલે પોતાની રજૂઆત કરી. અમીષા પટેલે બિચારી-બાપડી બનીને રીપ્લાય કરતા ટ્વીટમાં કહે છે કે- "કુશલે કઈ પણ જાણ્યા વગર તેના પર આક્ષેપ લગાવ્યા છે. કુશલે એને એક વાર કારણ પૂછવું જોઈતું હતું." પોતાના આક્રમક ટ્વીટસની વણઝારમાં અમીષા આગળ વધારે છે કે-"બધી સ્ત્રીઓએ કુશલને લાફો મારવો જોઈએ કેમકે કુશલે સ્ત્રીઓની અત્યંગ ખાનગી બાબતમાં માથું માર્યું છે. હું "મંથલી ગર્લી પ્રોબ્લેમ" નાં કારણે રાષ્ટ્રગીત માટે ઉભી થઇ શકી નહિ. જો હું ઉભી થઇ હોત તો નીચે થીયેટર ફ્લોર પર બ્લડ ફ્લો થયો હોત." ઉપરાંત અમિષાબેન આગળ વધારે છે કે-"હું રાષ્ટ્રગીત સમાપ્ત થતા તરત મારા "ગર્લી પ્રોબ્લેમ"ને સોલ્વ કરવા બાથરૂમમાં ગઈ હતી. અને મને શું ખબર કે કુશલ આનો નેશનલ ઈશ્યુ બનાવી દેશે?" અમીષા પટેલ અહિયાં પણ અટકતા નથી અને કહે છે કે-"હું અને મારા મિત્રો તો કુશલને ઓળખી પણ શક્યા નહિ. બીગ બોસના આવા ફાલતું સ્પર્ધકને કોણ ઓળખે? સ્ત્રીઓને પોતાના અવત્યંત અંગત "ગર્લી પ્રોબ્લેમ" અંગે ડિસ્કસ કરવા મજબુર કરનાર કુશલ જેવા લોકો અસામાજિક અને અસંવેદનશીલ છે. કુશળ જેવા લોકોને માં-બહેન-ગર્લ ફ્રેન્ડ હોતા નથી અને તેથી તેઓ સ્ત્રીઓનાં પ્રશ્નો સમઝતા નહિ અને સ્ત્રીઓને સમ્માન આપી શકતા નથી." બ્લાહ-બ્લાહ-બ્લાહ-બ્લાહ! (ફોનેટીક અંગ્રેજી શબ્દો અમિષાબેનનાં વ્યુને અકબંધ રાખવા વપરાયા છે.)
ઉપરના પ્રશ્નમાં અમિષાબેન સાચા કે કુશલભાઈ મુદ્દો છે નહિ. કેમકે બંને પબ્લીસીટીનાં ભૂખ્યા છે. વાત અહી કરવાની છે અમીષા પટેલે વાપરેલા શબ્દોની. અમીષા પટેલ પોતાના ટ્વીટની સીરીઝમાં વારંવાર- ગર્લી પ્રોબ્લેમ, ઈન્ટીમેટ ગર્લી પ્રોબ્લેમ-નો ઉલ્લેખ કરે છે જ્યાં તેણીને સીધું મેનેસ્ત્રુએશન કે પીરીડ્સ(માસિક) શબ્દ વાપરવાનો હતો.
અહી, હું શબ્દનો મુદ્દો કેમ બનાવી રહી છું? વાત સરળ છે. શું આપણે ક્યારેય પુરુષોને ચર્ચા કરતા સાંભળ્યા કે-એક વિક થઇ ગયું એટલે આખરે આજે તો મેં મારા વીકલી બોયલી-મેનલી પ્રોબ્લેમને(અર્થાત દાઢી કરી) સર્વ કરી દીધો? નહિ! ક્યારેય નહિ! તો શા માટે સ્ત્રીઓ પોતાના પીરીઅડ્સ અંગે કોડ-વર્ડ્સમાં વાત કરે? શરમ શાની? વિશ્વમાં પ્યુબર્ટી પાર કરેલી કઈ યુવતી પીરીઅડ્સમાં નથી બેસતી? અને છતાં ખુબ નિરાશા સાથે લખવું પડે છે કે અખા વિશ્વમાં અંગે વાત કરવામાં આજે પણ શરમ અને સંકોચ અનુભવાય છે. જસ્ટ ઈમેજીન- જો દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓ પીરીઅડ્સમાં નાં આવે એવું થાય તો? નવ-સર્જન અને મનુષ્ય જન્મ જેના પર નિર્ભર છે મેનેસ્ત્રુએશન અર્થાત માસિકધર્મને આપણે શરમજનક-ગર્લી પ્રોબ્લેમ-બીમારી-અંગત માસિક સમસ્યા- કઈ રીતે ગણી શકીએ?
આપણા સંકુચિત વિચારો અને માન્યતાનાં કારણે આજે વિશ્વભરમાં માસિકધર્મ અંગે કેટલીયે ગેરમાન્યતાઓ ફેલાઈ છે જેનો અગણિત યુવતીઓ ભોગ બની રહી છે. સમસ્યા સીધી છે- અંગે વાત કરવી નહિ. મહિનામાં એક વખત જેમતેમ દિવસો પુરા કરવા અને અંગે કોઈ કરતા કોઈ ચર્ચા કરવી નહિ. ધાર્મિક અને સામાજિક રીતી રીવાજો માનવા પણ વૈજ્ઞાનિક સમજુતીથી અહાત થઇ જવું અને દર મહીને સાત દિવસ પોતાના "ગર્લી પ્રોબ્લેમ"ને ભોગવવું!
"ગર્લી પ્રોબ્લેમ"નું સોલ્યુશન શું? કોણ કરશે શરૂઆત સામાજિક ગેર-માન્યતાઓ દુર કરવાની અને જરૂરી વૈજ્ઞાનિક માહિતી નો પ્રસાર કરવાની?
વિશ્વભરમાં બદલાવ અને સુધારાની હવા ફેલાઈ રહી છે ત્યારે આપણા દેશમાં હજુ માસિકધર્મમેં લઈને ધાર્મિક લાગણીઓ વૈજ્ઞાનિક સમઝન કરતા વધુ બળવત્તર છે. આવા કપરા સામાજિક માહોલમાં પ્રશ્નનું જડમુળથી સમાધાન લાવવા કટિબદ્ધ છે- અદિતિ ગુપ્તા અને તાહિર પૌલ. નેશનલ ઈંસ્ટીટ્યુટ ઓફ ડીઝાઈનમાં સહાધ્યાયી અને અસલ જીવનમાં પતિ-પત્ની એવા અદિતિ અને તાહિર પોતાના એક પ્રોજેક્ટનાં ભાગ સ્વરૂપે શરુ કરે છે- "મેનેસ્ત્રોપીડિયા". મેનેસ્ત્રોપીડીયા દ્વારા તેઓ 9 થી 11 વર્ષીય બાળકીઓમાં માસિકધર્મ અંગે વૈજ્ઞાનિક સમજુતી આપવા કટિબદ્ધ છે. નવથી અગિયાર વર્ષીય બાળકીઓને સરળ શબ્દોમાં સચોટ અને સચિત્ર સમજુતી આપવા મેનેસ્ત્રુંપીડીયા દ્વારા અંગ્રેજી-ગુજરાતી-હિન્દી અને મારાથી એમ ચાર ભાષાઓમાં કોમિક બુક શરુ કરવામાં આવી છે. આપણી આસપાસનાં લાગે એવા પાત્રોને વણીને કોમિક બુકમાં સચિત્ર-વાર્તા વર્ણન દ્વારા શરીરીક બંધારણથી શરુ કરીને પહેલા માસિકની મૂંઝવણ, હોર્મોનલ માહિતી, સેનિટેશન પ્રોડક્ટ્સ વપરાશ-વિકલ્પો, ગેરમાન્યતાઓ-સત્ય, સ્વાસ્થ્ય અંગે સચોટ સુવ્યવસ્થિત માહિતી પૂરી પાડવામાં આવીછે. કોઈ સામાન્ય કોમિક-બુક વાંચતા હોઈએ એવી હળવાશ સાથે કોમિક બુક દ્વારા બાળકીઓ માટે ખુબ જરૂરી બધી માહિતી -ચિત્ર પ્રાપ્ય કારવાઈ છે. કોમિક બુકની અત્યાર સુધીમાં 1000 કરતા વધુ કોપીઓ વેચાઈ ગઈ છે. નફો રડવાના નહિ પણ માહિતી પ્રસાર કરવાના ઉદ્યેશ્ય સાથે શરુ કરાયેલી પહેલમાં આપ-હું-આપને નાણાકીય મદદ કરી શકીએ છે કે જે થકી "મેનેસ્ત્રુંએશન"ની ટીમ આપણા અંતરિયાળ ગામડાઓની બાળકીઓને મફતમાં કોમિક-બુક આપી શકે. મેનેસ્ત્રુંએશન ટીમ દ્વારા અભિયાન માટે જરૂરી ફંડને બે ભાગ માં વહેંચી દેવાયું છે જેમાં- મહત્તમ રાશી દાતાઓ થાકી ભેગી કરાય છે કે જેથી કોમિક-બુકની કીમત ઓછી રાખી શકાય. અદિતિ પોતાના અભિયાન અંગે વાત કરતા કહે છે કે-દરેક બાળકી પોતાના માસિક ધર્મ સમયે કેટકેટલાએ નિયમો-રીવાજો ભોગવે છે અને પુરતી માહિતી અને સાધન-સેનિટેશનનાં અભાવે બીમાર સુદ્ધાં પડે છે. મેનેસ્ત્રુંએશન એક પહેલ છે- ટેબુ વિષય પર માત્ર યુવતીઓ-બાળકીઓને નહિ પણ યુવકો અને બાળકોને પણ માહિતગાર કરવાનો.
અદિતિ અને તાહિરે શરુ કરેલા નવતર અભિયાનનો ઉદયેશ્ય છે કે માસિકધર્મ-પીરીઅડ્સને બીમારી-પ્રોબ્લેમ કે જફા તરીકે નહિ પરંતુ શરીરક વિકાસના એક જરૂરી પરિમાણ તરીકે ખુશી-ખુશી સ્વીકારવામાં આવે
***
આવો ભાગ બનીએ અદિતિ અને તાહિરની નવલ શરૂઆતનો. આવો આજ સુધી ટેબુ રહેલા વિષય પર ખુલીને વાતો કરીએ. આવો જાણીએ માસિકધર્મ અંગે વૈજ્ઞાનિક અભિગમથી અને ચર્ચીએ અંગેની આપણી બાળકીઓની સમસ્યાઓને.
આવો એવો સમાજ બનીએ અને બનાવીએ જેમાં માત્ર બાળકીઓ-યુવતીઓ-સ્ત્રીઓ નહિ યુવકો અને પુરુષો પણ મેનેસ્ત્રુંએશન અર્થાત પીરિઅડ્સને શારીરિક-બોયોલીજીકલી સમજે અને એનો સહજતાથી સ્વીકાર કરે.
આવો બદલીએ આપની વિચારધારા કકે જેથી કોઈ પણ બાળકો કે યુવતી પીરીઅડ્સ દરમ્યાન પોતાના કપડા પર પડેલા ડાઘ અંગે ક્ષોભ-શરમ નાં અનુભવે. આવો બનીએ ખરા અર્થમાં મોર્ડન વિચારધારાથી કે જેથી મેડીકલ સ્ટોરમાંથી સેનેટરી પેડ ખરીદવામાં આપણી દીકરીઓને સંકોચનાં અનુભવાય અને મેડીકલ સ્ટોરવાળાએ સેનેટરી પેડને બ્લેક પોલીથીનમાં રેપ કરીને ખાનગીમાં છુપાવીને નાં આપવા પડે.
આવો બદલીએ આપની દીકરીઓનાં "ગર્લી પ્રોબ્લેમ"ને "પીરીઅડ પોઝીટીવ"માં.


Thursday, October 29, 2015

લાઈફ સફારી~ 113: નવરાત્રી તો કરી પણ અંદર ઉતારી ખરી?

 
*** 

"બહુ થયું હવે. હવે તો કઈ કરવું પડશે. કોઈ વાંક ગુના વગર આપણે કેમ સહન કરવાનું? માનસિક ત્રાસ પણ ત્રાસ તો છે ને?"-તમે અકળાઈને બોલી ઉઠ્યા.
"હા, અકળામણ તો મને પણ થાય છે પણ... પણ આટલી વાત માં પોલીસમાં પણ કેમ કરીને જવું? અને કોઈને પણ કહીશું તો વાંક તો મારો કાઢશે. હું થાકી ગઈ છું સીસ્ટમ અને સમાજનાં ડબલ સ્ટાન્ડર્ડસ સામે લડીને."-તમારી મિત્ર તેમજ સહકર્મી દામિની આક્રોશપૂર્વક પોતાનો બળાપો કાઢી રહી.
"તારી વાત સાચી છે કે સીસ્ટમ અને સમાજ બ્લેમ કરશે પણ આપણે એમના બ્લેમ પહેરીને થોડી ફરવાનું છે? અને આટલી વાત માં શું કમ્પ્લેઇન કરવાની એટલે? કોઈ તમને અજાણ્યા નંબર પરથી બીભીત્સ્ક કોલ કે એસેમેસ કરે, ધમકીઓ આપે કઈ રીતે નાની વાત કેહવાય?"-તમે સહે થઇને કહ્યું.
"આપણા માટે નહિ પણ સમાજ માટે અને પોલીસવાળા માટે નાની વાત છે. ન્યુઝપેપરમાં, ટીવી ન્યુઝમાં આપને રોજ જોઈએ છે ને કે છેડતી કે સતામણી તો હવે કોમન કહેવાય, એની કમ્પ્લેઇન કરવા જાય એને પોતે ગુનો કર્યો હોય એમ ફિલ કરાવવામાં આવે. તો તો ફોન થ્રુ થતી વર્બલ હેરેસમેન્ટ છે."- દામિનીએ બધું વિચારીને એકદમ ધીરજપૂર્વક કહ્યું.
"બીજાનું વિચારીને આપણે સહન નથી કરવાનું. લીવ એવરીથિંગ એન્ડ લેટ્સ ગો નાવ."-તમે સત્તાવાહી સવારે કહ્યું.
ઓફીસના આઉટ-રેજિસ્ટરમાં એન્ટ્રી કરીને તમે બંને ધીમા છતાં મક્કમ પગલે નજીકનાં પોલીસ સ્ટેશન તરફ સીધાવ્યું.
***
પોલીસ સ્ટેશનનાં બોર્ડ તરફ જોવામાં દસેક મિનીટ પસાર થઇ અને અંતે તમે અને દામિની થીમે પગલે પોલીસ સ્ટેશનની અંદર ગયા.
"બોલો"-એક રુક્ષ અવાજ સંભળાયો. અને તમે એક અસ્તવ્યસ્ત રૂમમાં ગુનેગારની ફિલ સાથે એન્ટર થયા.
સરકારી કર્મચારીઓની હાલત અંગે આજસુધી સાંભળેલી વિગતો તમે લાઈવ જોઈ રહ્યા. આખા શહેરની સુરક્ષા જેના માથે છે પોલીસ કર્મચારીઓને કેટલા ટાંચા સાધનો અને વ્યવસ્થામાં કામ કરવું પડે છે જોઇને તમને તમારી સુ-વ્યવસ્થિત પર્સનલ કેબીન અને એસી-લેબ્સ યાદ આવી ગયા.
" સર, એક કમ્પ્લેઇન લખાવવાની છે."-દામિનીએ ધીમેથી વાત રજુ કરી.
"કમ્પ્લેઇન એટલે એફઆઈઆર કે પછી જાણખાતરની અરજી?"-સામે બેઠેલા વયસ્ક પોલીસ કર્મચારીએ ચશ્માં ઉંચે ચઢાવતા કંટાળાનાં ભાવ સાથે કહ્યું.
તમે અને દામિની સવાલનાં જવાબ માટે એકબીજાની સામે તાકી રહ્યા.
"નક્કી કરીને કાલે સવારે આવજો બેન."-રુક્ષ અવાજમાં અમારા જવાબની રાહ જોયા વગર અમને જવાબ આપી દેવામાં આવ્યો.
"નાં, અમે આજે કમ્પ્લેઇન લખાવીશું. અરજી, અમને અરજી લખાવવી છે. "-તમે સહેજ ખચકાઈને વાત શરુ કરી.
"બેસો, બોલો શું મેટર છે?"-ઉપર ચઢાવેલા ચશ્માં કાઢીને ટેબલ પર મુકતા સાહેબ બોલ્યા.
"સર, એક અજાણ્યા નંબર પરથી આમને સતત ફોન આવે છે અને એસેમેસ આવે છે. ફોન અને એસેમેસ પર ખુબ અભદ્ર ભાષા વપરાય છે. અજાણ્યા ઇસમને અમે ઓળખતા નથી અને એના વિરુદ્ધ અમારે ફરિયાદ લખાવવી છે."-તમે શબ્દો ગોઠવી ગોઠવીને કહ્યું.
"ફરિયાદ કોની છે? એમની કે તમારી?"-આંખો વાંકીચુકી કરીને સાહેબે મને પૂછ્યું.
"જી આમની."-તમે ધીરેથી ગભરાઈને જવાબ આપ્યો.
"તો એમને બોલવા દો. મૂંગા છો? અભણ છો?"-ખુબજ તોછડાઈથી પુછાયેલા પ્રશ્નો સામે તમે બંને નિશબ્દ તાકી રહ્યા.
"ના સર. કમ્પ્લેઇન મારી છે. નંબર પરથી મને લાંબા સમયથી કોલ અને મેસેજીસ કરીને અભદ્ર માંગણીઓ કરવામાં આવે છે."-દામિનીએ પોતાનો મોબાઈલ સાહેબની સામે ધર્યો.
"તમે ફોન-મેસેજ કરવાવાળા ભાઈને ઓળખો છો?"-સાહેબે પૂછ્યું.
"જી અમે ઓળખતા હોત તો અહી સુધી આવવું પડત?"-તમે અકળાઈને બોલી ગયા.
"મેં તમને પૂછ્યું? તો મેડમ, અજાણ્યા ઇસમ પાસે તમારો નંબર આવ્યો ક્યાંથી?"-સાહેબ શક-શંકાભરી નજરે અમારા બંને તરફ જોઈ રહ્યા.
"સાહેબ પબ્લિક ટોયલેટની દીવાલ પર તો અમે જઈને કોલ મી-એમ લખીને નંબર નાં લખીને આવ્યા હોય ને? અમને શું ખબર કે એની પાસે નંબર કઈ રીતે આવ્યો? અને જે રીતે આવ્યો હોય , સતામણી કરે છે- ફરિયાદ એની છે."-તમે અકળાઈને બોલી ઉઠ્યા.
"ફરી પાછા તમે વચ્ચે બોલ્યા?"-આંખો કાઢીને સાહેબે તમારી સામે જોયું.
"સર માણસ પાસે મારો નંબર કઈ રીતે આવ્યો મને ખબર નથી પણ હું હવે એના માનસિક ત્રાસથી એટલે...."-દામિનીએ ભીની આંખે અને ખોરવાયેલા શબ્દો સાથે કહ્યું.
"જુઓ બહેન, તમે સારા ઘરના લાગો છો. બધા ચક્કરમાં પાડવા કરતા નંબરને બ્લોક કરી દો. વાત પૂરી. "-ખુબજ ઈન્ટેલીજન્ટ સોલ્યુશન આપ્યું હોય એવી રીતે સાહેબ બોલ્યા.
"માફ કરજો સાહેબ, પણ નંબર મેં બ્લોક કરેલો છે. પણ એના કોલ્સ મિસકોલ માં તો બતાવેજ અને એસેમેસ પણ આવેજ."-દામિનીએ જવાબ આપ્યો.
"તો આપણે નહિ જોવાનું. બધુ જાણ્યાનું ઝેર છે. હું તો કહું છું નંબર ચેન્જ કરાવી દો એટલે બધી જફા જાય."-સાહેબે બીજો વ્યહવારિક ઉપાય સૂચવ્યો.
"સર, તમે અમારી મદદ કરવાના છો કે આમ અમને એવોઈડ કરવાના છો? નંબર શું કરવા ચેન્જ કરવાનો? અને નંબર ચેન્જ કર્યા પછી પણ નવા નંબર પર હેરાનગતિ કરે તો? અને જ્યારે વાંક અમારો નથી તો અમે કેમ સહન કરીએ કે નંબર બદલીએ? અને અમે ટ્રુ-કોલર પર પણ નંબર ચેક કર્યો અને ૩૧-લોકોએ એને સ્પામ કર્યો છે. અને જો હવે તમે કોઈ એક્શન નઈ લો તો એની હિંમત ઓર વધશે.-આખરે દામિનીએ અકળાઈને કહ્યું.
અચ્છા, ટ્રુ-કોલર પર નામ અને લોકેશન શું આપે છે?-આખરે સાહેબે કૈક કામની વાત કરી.
સર, નામ તો કઈ ફર્ઝી બતાવે છે અને લોકેશન પણ રાજસ્થાનનું આવે છે પણ મેં નંબર પર વાત કરી છે અને એકદમ પ્યોર ગુજરાતી બોલે છે.-દામિનીએ એની પાસે હતી એટલી માહિતી આપી.
હમમમ, રાજસ્થાન... જુઓ મેડમ, આવા કેસમાં કઈ થવાનું નથી. નાં અમે એને શોધવા રાજસ્થાન જવાના કે નાં અમારા ફોન કરે અહી હાજર થવાનો. ખાલી કાગળિયા આમ-તેમ ફરશે.એટલે તમને પહેલા કહી દીધું કે આવું બધું તો ચાલ્યા કરે, આપણે નંબર બદલી દેવાનો એટલે શાંતિ.-સાહેબે ફરી મફતનું જ્ઞાન વહેંચ્યું.
જુઓ સાહેબ, લેટ મી કમ સ્ટ્રેઈટ. મને કેમ એમ લાગે છે કે તમને અમારી કમ્પ્લેઇન લખવામાં કઈ પ્રોબ્લેમ છે? જો એમ હોય તો હમણાં તમે જે બ્રહ્મ-જ્ઞાન આપ્યું બધું રાઈટિંગમાં આપો પછી અમે ફોડી લઈશું અમારી રીતે. અને કમ્પ્લેઇન લખાવ્યા પછી શું થશે અને કેમ થશે અમે જોઈ લઈશું, તમે હાથને કષ્ટ આપીને ખાલી કમ્પ્લેઇન લાખો. પ્લીઝ!-તમે અકળાઈને થોડા ઊંચા અવાજે બોલ્યા.
બેન શાંતિ રાખો, અહિયા આમ કામ નથી થતું.-સાહેબે તમારા ઉંચા અવાજથી ખચકાઈને કહ્યું.
જેમ થાય એમ કરો, પણ મારે કમ્પ્લેઇન લખાવવાની છે. રહી બધી ડીટેઈલ્સ અને રહ્યા પ્રૂફ-કોલ્સ અને એસેમેસની ઝેરોક્સ.-દામિનીએ જરૂરી કાગળિયા અને અરજી રજુ કરી.
કમને સાહેબે કમ્પ્લેઇન લખી.
કમ્પ્લેઇન નંબર ક્યારે મળશે?-તમે આગળની કાર્યવાહી માટે પૂછ્યું.
થોડા દિવસ પછી તમને ફોન આવશે, ત્યારે આવીને લઇ જજો.-કાગળિયામાં કૈક ટપકાવતા સાહેબે અધ્ધરતાલ જવાબ આપ્યો.
કેટલા દિવસ થશે? કે અમે રોજ આવીને પૂછીએ?-તમે સીધો પ્રશ્ન પૂછ્યો.
ચાર દિવસ પછી પેલી સામેની ઓફીસમાંથી કમ્પ્લેઇન નંબર લઇ જજો.-ઉપર કતરાતી નજરે જોતા જોતા સાહેબ બોલ્યા.
અને કમ્પ્લેઇનની એક કોપી પર સાહેબના સિગ્નેચર કરાવીને તમે બંને ધીમા પગલે બહાર નીકળ્યા.
એક કમ્પ્લેઇન કરવામાં કેટલી જફા? કોણ આવે આમની મદદ માંગવા અને પછી જાહેરાતો કરે કે ફલાણા-ધીકણા નંબર પર ફરિયાદ કરો અને આપની ઓળખ ગુપ્ત રાખીશું બ્લાહ-બ્લાહ-બ્લાહ!-દામિનીએ એની અકળામણ શબ્દોમાં રજુ કરી.
સિસ્ટમ પ્રત્યે એક અકળામણ અને નિરાશા સાથે તમે પાછા ફર્યા. એક અઠવાડિયા સુધી પોલીસસ્ટેશનનાં પગથીયા ઘસ્યાં બાદ તમારી કમ્પ્લેઇન એક ડગલું આગળ ખસી. અને શરુ થયા નવા પોલીસસ્ટેશનનાં ધક્કા, કે જ્યાં આખરે તમારી કમ્પ્લેઇન પર કામ થવાનું છે.
બેન, તમારી કમ્પ્લેઇન અહી ટ્રાન્સફર થઇ ગઈ છે. આજ સાંજ સુધીમાં નંબર કોના નામે રજીસ્ટર છે એટલી માહિતી મળી જશે. જોકે આપણે જાણીએ છે કે પોતાના નામ-નંબરથી કોઈ આવી હિમ્મત નાં કરે એટલે અમે કોલ રેકોર્ડ્સ, લોકેશન બધું ચેક કરાવીશું. સહેજ વાર લાગશે પણ એને મેથીપાક ખવડાવીને રહીશું.-નવા પોલીસસ્ટેશનનાં સાહેબે બધી ડીટેઈલ્સ ચેક કરીને કહ્યું.
થેંક યુ સર, એક અઠવાડિયા પછી પહેલી વાર કઈ હકારાત્મક અનુભવ થયો છે પોલીસ સ્ટેશનમાં.-દામિનીએ નવાસાહેબનો અભાર માન્યો.
બેન, હું સમઝી શકું છું. પણ આમાં વાંક પોલીસ ખાતાનો છે પણ અને નથી પણ. ગુનેગારો સાથે માથા ફોડીને અમને લગભગ બધાને શંકાની નજરે જોવાની અને બધી વાતમાં ચોળીને ચીકણું કરવાની આદત પડી જાય છે. અને બાકી રહે એમાં દિવસ રાત નેતાઓ અને સરકારનાં બંદોબસ્તમાં જીહજુરી કરવાની! અમારે પણ કઈ જીવ હોય છે, પરિવાર- પત્ની-બાળકો હોય છે! વાત માત્ર એટલી છે કે પોલીસવાળા મદદ કરે છે-પણ ધીરજ, હકારાત્મકતા અને સમય જાળવવા જરૂરી બને છે. અમે જે સિસ્ટમનો ભાગ છીએ ત્યાં અમારા હાથ પણ બંધાયેલા હોય છે અને એટલે ઘણી વાર મદદ કરવામાં અમે કદાચ સમય લઈએ છે..-નવાસાહેબે પોતાની વ્યવસાયિકવ્યથા જુજ શબ્દોમાં સચોટ રીતે કહી.
અને તમે બંને એક શાંતિ સાથે પોલીસસ્ટેશનથી પાછા વળ્યા.
***
વારંવાર આપણે છેડતી, માનસિક-શારીરિક ત્રાસ, બળાત્કાર, એસીડ એટેકસ વિગેરેનાં સમાચાર વાંચીએ છે અને બહુધા પીડિત સ્ત્રી અને એના ચારિત્ર્ય અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવીએ છે. -- ચાર દિવસ પછી પોલીસ કમ્પ્લેઇન કેમ કરી? રાત્રે એકલી કેમ ફરતી હતી? આવા-તેવા કપડા કેમ પહેર્યા હતા? નક્કી એણે કઈ નખરા કર્યા હશે-નહિ તો એને કેમ હેરાન કરે? વિગેરે વિગેરે...
નવરાત્રી હમણાજ ગઈ. આપણે સૌએ માં-અંબેની આરાધના હોંશે હોંશે કરી. ગરબે રમ્યા, મૌજમઝા પણ કરી.
પણ એજ હોંશ અને હકારાત્મકતાથી આપણે નારી-શક્તિની આરાધના કરીએ છે?
જો આપણે એક સભ્ય સમાજ તરીકે સ્ત્રી-સન્માનનાં પાઠ પણ નથી પચાવી શકતા તો નવ દિવસની નવરાત્રીની આરાધના પણ વ્યર્થ છે!